Laatst zat ik op een Amsterdams terras. De lente is Nederland is immers begonnen. Ik pikte per toeval een discussie op tussen twee student-ondernemers achter mij. Ze hadden het over hun nieuw te introduceren product. Wat het precies was ontging mij, maar het was een dienst aangeboden middels een App.

Ze voorzagen, zonder nog echt gestart te zijn ‘op zeer korte termijn een exponentiële groei te genereren , echt ‘disruptief’ te zijn en de arbeidsmarkt te gaan verrassen met een geheel ‘nieuw businessmodel’. Maar gingen nu wel eerst even heel aards zoeken naar investeringsgeld om te kunnen beginnen.

Snel kunnen veranderen van focus

Het lijkt zo leuk, en zo gemakkelijk ook. Je hebt een idee, ‘digitaliseert’ het -correctie, het nieuwe woord is ‘veralgoritmiseert’- en je gaat ondernemen. Naast het zijn van een start-up en het hebben van een goed idee, wat al een een gave is op zich, moet je ook kunnen begrijpen hoe oude economieën werken en hoe je grote organisaties en bestaande mentaliteiten mee kunt laten veranderen, en hoe je ze daartoe vooral ook de tijd moet gunnen. Om te groeien heb je ook begrip en respect nodig vanuit die oude economie zelf, van het leiderschap binnen de corporates. Het curriculum van hun leiderschap komt daarbij steeds meer op ondernemerschap in plaats van op besturen en managen te liggen: het omgaan met risico’s, het werken in netwerken, het toetsen of aannames over klanten en producten nog kloppen, het snel kunnen veranderen van focus en van professionals.

Als arbeidsmarktsocioloog (research) en board-consultant (consultancy) werk ik al jaren binnen grote corporates en adviseer ik enkele parels van jonge HR-IT bedrijven. Ik zie het als mijn taak – en de focus van mijn blogs- beide werelden met elkaar te verenigen en van elkaar te leren. Want ‘van elkaar leren’ is het toverwoord van de digitale wereld!

Software is eating the world

Veel blogs verwijzen naar onderstaande profetische woorden van Marc Andreesen uit 2011 waarin hij vvoorspelt wat onze toekomt gaat worden. Hij lijkt meer en meer gelijk te krijgen.

Six decades into the computer revolution, four decades since the invention of the microprocessor, and two decades into the rise of the modern Internet, all of the technology required to transform industries through software finally works and can be widely delivered at global scale.

Software is Eating the World

Met de komst van de zelfrijdende auto en de beschikbaarheid van andere vervoers-apps zoals MyTaxi beseft elke autobouwer dat het autobezit meer en meer op de schop gaat en dat hij andere middelen moet inzetten om ervoor te zorgen dat de consument voor hem kiest. Zo ook BMW. “Wij hebben 30 miljoen klanten met onze auto’s, en willen naar 100 miljoen met onze diensten” gaf Peter Schwarzenbauer (BMW)recentelijk aan. Drive Now is een app waarmee klanten in elf Europese steden een BMW kunnen reserveren, bijvoorbeeld om naar het station of d luchthaven te rijden of naar een persconferentie aan de rand van de stad. Met een speciale chip wordt de auto geopend en gestart. Er wordt per minuut betaald, en vaak wordt de auto maar voor 10 minuten gebruikt. Om het nog aantrekkelijk te maken investeert BMW ook in parkeergarages in steden. Logischerwijs neemt met deze ontwikkelingen ook het aantal IT-specialisten bij BMW toe. Ze worden nu nog apart gehouden van ingenieurs en motorenbouwers maar hebben natuurlijk wel de toekomst: niet de auto maar de App.

Als socioloog met de arbeidsmarkt als specifiek kennis- en interesseveld is het beantwoorden van vragen over en het verrichten van onderzoek naar de toekomst van de arbeidsmarkt een vrij normale taak. En toch word ik als academicus ook wel vaker ongemakkelijk als het gaat over de toekomst. Allereerst heeft dat te maken met mijn leeftijd. Zonder daar verder over uit te wijden heb ik in ieder geval minder arbeidsmarkttoekomst voor mij liggen dan de studenten op het terras in Amsterdam. Kan ik met al mijn ervaringen en opgedane ‘krassen’ neutraal en objectief de toekomst voorspellen? Welke banen komen er, welke verdwijnen? Feitelijk kan eigenlijk alleen diegene die aan het begin van die toekomst staat, de jeugd, ‘zien’ en ‘voelen’ wat er gaat komen. My16-year old daughter wants to be a robo-psychologist. “That job doesn’t exist’ complained her school’s career adviser. “It will in 2025” replied my daughter,’ zo las ik zeer treffend laatst in een blog.

Een vat vol tegenstrijdigheden

Niet alleen de toekomst, ook het heden zelf is voor mij een vat vol tegenstrijdigheden. Niet begrijpen heeft hier niet met mijn leeftijd te maken maar met écht onbegrip. Zeker als het gaat om de arbeidsmarkt. Leiders van grote bedrijven die enerzijds roepen dat zij niet meer langer alleen verantwoordelijkheid kunnen en willen nemen voor de loopbaan van hun professionals. Ook roepen dat werknemers ondernemender moeten worden. En diezelfde leiders tegelijkertijd de nieuwe generatie, oftewel de millennials, kenschetsen als minder loyaal. Waar jonge professionals vragen om zich anders te mogen verbinden – maximaal 3 tot 4 dagen per week of op andere tijdstippen (tussen 09.00 en 22.00uur) – antwoorden vele leiders met de noodzaak ‘meer management op die ‘ongrijpbare’ nieuwe generatie te zetten.

Waar leiders van grote organisaties aangeven organisaties platter te willen maken, meer op netwerkbasis willen te gaan werken, weet Harvard tegelijkertijd aan te tonen dat er nog nooit zoveel professionals in corporates werkten en dat wij nog nooit zoveel managers en Chiefs hadden als vandaag de dag. Wat ook nog een leuke exercitie is voor de lezer. Bekijk eens naar de woordvoerders van het nieuwe flex-werk, grote uitzendorganisaties, en focus daarbij vooral op hun aantal dienstjaren binnen die organisatie zelf. Steve Jobs’s adagium van ‘practice what you preach’ gaat daar niet echt op!

Weerbarstige realiteit op de arbeidsmarkt

Waar wij het allemaal hebben over de modernisering en verandering van de arbeidsmarkt is het wellicht toch ook nog even zinnig stil te staan bij de erfenis van ons land. In de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw (kabinetten Den Uyl) werd nadrukkelijk gewerkt aan een eerlijkere arbeidsmarkt. Opleiding en prestatie moesten de basis vormen voor verder succes. Veel is bereikt. Maar anno 2017 weten veel ouderen, vrouwen en allochtonen dat de realiteit op de arbeidsmarkt weerbarstiger is. Let wel: deze realiteit is vaak onbedoeld. Niet het resultaat van een of andere samenzwering, maar vaker resultaat van datgene wat sociologen noemen ‘unintented consequences’ van handelen. Je kunt het ook gewoon ‘niet van elkaar leren’ noemen vanuit het perspectief van de nieuwe economie.

Een klein en veelzeggend voorbeeld ter illustratie tot slot. Ook binnen mijn vakgebied (HRM) bestaan junior en senior-posities. Om uiteindelijk bijvoorbeeld als HRM-directeur te eindigen begin je aan de basis. Sociologen hebben een development-traject ontworpen dat start met activiteiten als recruitment. Recruiters zijn junioren en derhalve jong. Het zijn echter ook diegenen die voor het bedrijf als eerste externe talenten screnen en selecteren. Onderzoek vanuit de psychologie toont aan dat geen enkele jonge recruiter (leeftijd rond 25 jaar) ooit iemand aanneemt die qua leeftijd ‘zijn vader’ zou kunnen zijn…

Dit hadden we kunnen weten, toch?

Wordt vervolgd.